خانه / ديدگاه اعضاي هيئت مديره / پیشبرد انجمن‌های علمی: چالش‌ها و راه‌حل‌ها

پیشبرد انجمن‌های علمی: چالش‌ها و راه‌حل‌ها

دكتر سيروس عليدوستي
رئيس هيئت مديره‌ي انجمن

dr.AlidoostiPicانجمن‌هاي علمي در چند سال‌ گذشته در كانون برنامه‌هاي توسعه‌ي علم و فناوري بوده‌اند و براي گسترش آنها كارهاي بسياري انجام شده است. نقش‌هاي دشوار و پيچيده‌اي مانند مرجعيت، تصميم‌سازي، و نظارت در كارهاي علمي و تخصصي از كاركردهاي پيش‌بيني شده براي انجمن‌هاي علمي هستند. هر چند پيشبرد انجمن‌ها در اين سال‌ها در دستور كار نهادهاي قانون‌گذار و سياست‌گذار بوده و تنها در قانون برنامه پنج‌ساله‌ي پنجم توسعه‌ي جمهوری اسلامی ایران (1390-1394) دست‌كم در سه بند به روشني از انجمن‌ها سخن به ميان آمده است، ولي دست‌يابي به نقشي شايسته براي آنها، نياز به رويارويي با چالش‌هايي گوناگون دارد. در اين نوشته به برخي از اين چالش‌ها و راه‌حل‌هاي پيشنهادي براي آنها پرداخته مي‌شود.

چالش‌ها

الف. مقررات ناكارآمد و محدود كننده در وزارت علوم، تحقيقات،‌ و فناوري:

  •    لزوم تأييد اساس‌نامه و تغييرات اساس‌نامه‌ي انجمن‌ها از سوي كميسيون انجمن‌هاي كشور؛
  •    فرايند دشوار و زمان‌بر تأسيس انجمن‌ها‌؛
  •    مقررات و تصميم‌هاي محدودكننده در تأسيس انجمن‌ها‌؛
  •    دخالت بيش از اندازه‌ي كميسيون انجمن‌هاي علمي كشور در فرايند تأسيس انجمن‌ها؛
  •    نپذيرفتن مرجعيت علمي انجمن‌ها (براي نمونه، براي گرفتن درجه‌ي علمي براي نشريه‌ها، هنوز در برابر      پيشنهاد انجمن‌ها براي سردبير و هيئت تحريريه و … مقاومت مي‌شود).

ب. منابع مالي ناكافي و ناپايدار:

  •    ناتواني در به‌كارگيري نيروي انساني ثابت براي دفتر انجمن‌‌ها؛
  •    ناتواني در تأمين دفتر كار براي انجمن‌ها؛‌
  •    ناتواني در پرداخت هزينه‌هاي جاري انجمن‌ها.

پ. قوانين و مقررات ناكارآمد و محدود كننده در بيرون از وزارت علوم، تحقيقات،‌ و فناوري:

  •    الزام به پرداخت ماليات و بيمه براي پروژه‌ها و طرح‌هاي پژوهشي‌اي كه انجمن‌ها مجري آنها هستند؛
  •    الزام به شركت نصف به‌ علاوه‌ي يك اعضاي هيئت مؤسس انجمن‌ها در نشست‌هاي مجمع عمومي به دستور «اداره‌ي ثبت شركت‌ها و مؤسسات غيرتجاري»؛
  •   نبود امكان دريافت برخي از رتبه‌بندي‌ها مانند رتبه‌بندي و احراز صلاحيت از دبيرخانه‌ي شوراي‌عالي  انفورماتيك كه به استناد بند يك ماده‌ي يك «آيين‌نامه‌ي رتبه‌بندي و احراز صلاحيت شركت‌هاي انفورماتيكي» تنها براي اشخاص حقوقي با عنوان «شركت» شدني است.

ت. نبود مشوق‌ براي همكاري اعضاي هيئت علمي با انجمن‌ها:

  •    لغو مجوز كاهش واحد و ساعت موظف اعضاي هيئت مديره و برخي ديگر از همكاران انجمن‌ها كه پيش‌تر در نامه‌ي شماره‌ي 15/4235 تاريخ 1383/8/9 وزارت علوم، تحقيقات،‌ و فناوري آمده بود؛
  •   نپذيرفتن پروژه‌ها و طرح‌هاي پژوهشي انجام شده براي انجمن‌ها در ترفيع سالانه و ارتقاي مرتبه‌ي اعضاي هيئت علمي؛
  •   نداشتن امتياز براي عضويت فعال در انجمن‌ها در ترفيع سالانه و ارتقاي مرتبه‌ي علمي اعضاي هيئت علمي؛
  •   نداشتن امتياز براي همكاري مؤثر با انجمن‌ها در ترفيع سالانه و ارتقاي مرتبه‌ي علمي اعضاي هيئت علمي.

ث. نبود مشوق‌ براي عضويت در انجمن‌ها:

  •   بي‌تأثير بودن عضويت فعال در انجمن‌ها در گزينش علمي داوطلبان عضويت در هيئت علمي؛
  •   بي‌تأثير بودن عضويت فعال در انجمن‌ها در گزينش علمي (بخش مصاحبه) داوطلبان كنكور تحصيلات تكميلي.

راه‌حل‌ها

الف. مقررات‌زدايي و افزايش چابكي، عدم تمركز، روزامدي، شفافيت، انعطاف، پويايي، و رقابت سالم در زمينه‌ي تأسيس و كار انجمن‌هاي علمي در وزارت علوم، تحقيقات،‌ و فناوري:

  •   استقلال انجمن‌ها در تدوين و تغيير اساس‌نامه؛
  •   استقلال انجمن‌ها در تعيين اعضاي هيئت مديره و بازرس؛
  •   آسان‌سازي فرايند تأسيس انجمن‌ها و زمان‌بندي الزام‌آور براي وزارت علوم، تحقيقات، و فناوري و همچنين كميسيون انجمن‌هاي علمي كشور در انجام اين فرايند؛
  •   برداشتن محدوديت در تأسيس انجمن‌ها‌ي علمي با زمينه‌هاي كاري يك‌سان يا مشابه؛
  •   كاهش دخالت بيش از اندازه‌ي كميسيون انجمن‌هاي علمي كشور در فرايند تأسيس انجمن‌هاي علمي؛
  •   بازنگري در مقررات و تغيير بينش مديران و كاركنان وزارت علوم، تحقيقات، و فناوري براي پذيرش مرجعيت علمي انجمن‌ها.

ب. كمك به انجمن‌ها در تأمين منابع مالي كافي و پايدار و پرداخت هزينه‌هاي جاري آنها:

  •   برون‌سپاري كارهاي دولت كه انجمن‌ها مي‌توانند به انجام رسانند و پرداخت كارمزد به آنها (مانند پروژه‌هاي  مميزي رشته‌هاي علمي كه از سوي معاونت علم و فناوري رياست جمهوري به انجمن‌ها سپرده شده‌اند)؛
  •   پرداخت كمك‌هاي مالي پايدار، منظم، و برنامه‌ريزي شده به انجمن‌ها به استناد بند الف ـ چهار از ماده‌ي 20 قانون برنامه پنج‌ساله‌ي پنجم توسعه‌ي جمهوری اسلامی ایران (1390-1394)؛
  •   پشتيباني از انجمن‌ها براي مشاركت در همایش‌ها، كنفرانس‌ها، و مجامع علمی و پژوهشی بین‌المللی و برتر جهان و بهره‌گیری از توانمندی‌های دانشمندان و نخبگان ایرانی در جهان و فراهم كردن فرصت‌های مطالعاتی مناسب در داخل و خارج كشور به استناد بند «ل» از ماده 18 قانون برنامه پنج‌ساله‌ي پنجم توسعه‌ي جمهوری اسلامی ایران (1390-1394).

پ. پي‌گيري اصلاح قوانين و مقررات ناكارآمد و محدود كننده در بيرون از وزارت علوم، تحقيقات،‌ و فناوري:

  •   پي‌گيري معافيت انجمن‌ها از ماليات و بيمه‌ي پروژه‌ها و طرح‌هاي پژوهشي؛
  •   پي‌گيري پذيرش انجمن‌ علمي به عنوان شركت‌ دانش‌بنيان؛
  •   پي‌گيري لغو دستور «اداره‌ي ثبت شركت‌ها و مؤسسات غيرتجاري» مبني بر الزام به شركت نصف به‌ علاوه‌ي يك اعضاي هيئت مؤسس انجمن‌ها در نشست‌هاي مجمع عمومي؛
  •   پي‌گيري اصلاح آيين‌نامه‌هايي كه در آنها امتيازهايي به شخصيت حقوقي در قالب «شركت»‌ داده مي‌شود و تسري آنها به شخصيت حقوقي «مؤسسه» براي انجمن‌ها (مانند بند يك ماده‌ي يك «آيين‌نامه‌ي رتبه‌بندي و احراز صلاحيت شركت‌هاي انفورماتيكي»).

ت. تصويب مشوق‌ براي همكاري اعضاي هيئت علمي با انجمن‌ها:

  •   تصويب كاهش واحد و ساعت موظف اعضاي هيئت مديره و برخي ديگر از همكاران انجمن‌ها كه پيش‌تر هم در نامه‌ي شماره‌ي 15/4235 تاريخ 1383/8/9 وزارت علوم، تحقيقات،‌ و فناوري آمده بود؛
  •   پذيرفتن پروژه‌ها و طرح‌هاي پژوهشي انجام شده براي انجمن‌ها در ترفيع سالانه و ارتقاي مرتبه‌ي اعضاي هيئت علمي با گواهي انجمن‌ها؛
  •   محاسبه‌ي امتياز براي عضويت فعال در انجمن‌ها در ترفيع سالانه و ارتقاي مرتبه‌ي علمي اعضاي هيئت علمي با گواهي انجمن‌ها؛
  •   محاسبه‌ي امتياز براي همكاري مؤثر با انجمن‌ها در ترفيع سالانه و ارتقاي مرتبه‌ي علمي اعضاي هيئت علمي با گواهي انجمن‌ها.

ث. تصويب مشوق‌ براي عضويت در انجمن‌ها:

  •   محاسبه‌ي امتياز براي عضويت فعال در انجمن‌ها در گزينش علمي داوطلبان عضويت در هيئت علمي با گواهي انجمن‌ها؛
  •   محاسبه‌ي امتياز براي عضويت فعال در انجمن‌ها در گزينش علمي (بخش مصاحبه) داوطلبان كنكور تحصيلات تكميلي با گواهي انجمن‌ها.

никас официальный сайт менюхарьков никас