خانه /  نمای مدیریت اطلاعات / پیشینه‌ی تولید محتوای دیجیتال در گفت‌وگو با دکتر محمود بابایی

پیشینه‌ی تولید محتوای دیجیتال در گفت‌وگو با دکتر محمود بابایی

2
دکتر محمود بابایی

دكتر محمود بابايي از كساني است كه در توليد محتواي ديجيتال در كشور  به‌ويژه به زبان پارسي، پيشرو بوده است. او پانزده سال پيش، كار توليد محتواي ديجيتال را در مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران آغاز كرد كه تا آن هنگام تنها به توليد پايگاه‌هاي اطلاعات اختصاص داشت. هنگامي كه فناوري وب به تازگي در ايران شناخته شد، با تلاش او، حجم گسترده‌اي از محتواي پارسي كه در ايرانداك توليد شده و مي‌شد، در محيط وب در دسترس همگان قرار گرفت. در اين گفت‌وگو با تلاش‌هاي او در اين زمينه بيشتر آشنا مي‌شويم.

 فاطمه بختياري

■   آقای دکتر برای شروع از پيشينه درسی و شروع به کار خود در ايرانداك بگویید.

من در سال 1374 با مدرک کارشناسی ارشد در رشته کتابداری و اطلاع­رسانی كه اكنون با نام علم اطلاعات و دانش‌شناسي خوانده مي‌شود، عضو هيئت علمی مرکز اطلاعات و مدارك علمي ايران (پژوهشگاه علوم و  فناوری اطلاعات ايران کنونی) شدم. البته رشته تحصیلی کارشناسی این‌جانب در زمينه‌ي جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی است.

■    خواهش مي‌كنم از كارهاي خود در پژوهشگاه بگویید.

شروع كار پژوهشی من با تلاش در ایجاد پیوندی بین دو حوزه جامعه­شناسی و علوم کتابداری بود که حاصل آن طرحی شد تحت عنوان «مدل‌سازی نیازهای اطلاعاتی». این طرح به مدت یک سال و نیم در پژوهشگاه اجرا شد و خروجی آن کتاب «نیازسنجی اطلاعات» بود که به چاپ سوم هم رسید.

■      درباره‌ي اين طرح توضیح بيشتري بفرماييد.

حوزه‌ي نیازسنجی مربوط به علوم اجتماعی است. تولیدکنندگان نیاز دارند از خدماتی که موردنیاز جامعه است بدانند و در گام بعد این نیازها را با روش­های علمی بسنجند. در حوزه‌ي اطلاع­رسانی ما با مصرف‌کنندگان اطلاعات روبه‌رو هستیم. نیازسنجی اطلاعات پیوندی بود بین این دو حوزه. این کتاب اولین اثر تخصصی در زمینه سنجش نیازهای اطلاعاتی در کشور بود. چندین مقاله و نشست در زمینه بررسی و نقد این اثر برگزار شد.

■     دربارة كارهاي خود در حوزه‌ي فناوری اطلاعات بگویید.

من همیشه به حوزه‌ي فناوری اطلاعات علاقه‌مند بوده­ام و کنج‌کاوی خاصی به بررسی سیستم­های گوناگون داشتم. با کمودور شروع کردم سیستم عامل ويژه‌ي خودش را داشت و رایانه­ای بود که تنها یک صفحه کلید داشت. بعد به سیستم آمیگا روی آوردم. آن زمان (سال 1376) وب تازه متولد شده بود. در جست‌وجوهای خود در حوزه فناوری به نرم­افزاری برخوردم که صفحات وب را تولید می­کرد. در همین زمان درخواست خودكارسازي بخش تهیه مدارک که در آ­ن مشغول بودم را دادم که مورد تایید قرار گرفت. فعالیت‌های خود را در این زمینه با نوشتن مطلبی درباره‌ي پژوهشگاه و همچنین رئیس آن شروع کردم که بسیار مورد توجه قرار گرفت. به موازات پایگاه­های اطلاعاتی موجود در سایت، اطلاعات و محتواهای علمی تولید شده در پژوهشگاه را گردآوري كردم و انعکاس دادم. در آن هنگام، سايت سه بار در روز روزآمد می­شد.

با استفاده از امکانات پایگاه‌هاي اطلاعاتي موجود، پروفایل افراد حاضر در پژوهشگاه را به منظور شناخت پتانسیل­های موجود بر روی سایت قرار دادیم که بسیار مورد توجه قرار گرفت.گام دوم، ایجاد یک مجله الکترونیکی به نام «نما» بود که به هنگام دريافت مجوز وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامي، اين نام پذيرفته نشد و نام «ارتباط علمی» به آن اختصاص يافت. این مجله جزء اولین نشریه­های الکترونیکی بود که انتشار آن، تا به حال ادامه دارد.

گام سوم تبدیل اطلاعات آنالوگ و چاپی ايرانداك به اطلاعات دیجیتال و قابل انتشار در محیط وب بود.

گام چهارم انتشار مداوم محتوای تولید شده در پژوهشگاه در پايگاه وب بود. درواقع تمامی مدارک تولید شده اعم از کتاب، طرح پژوهشی، مقاله، گزارش و … به صورت تمام متن بر روی سایت قابل دسترس بود.

گام پنجم ایجاد محفلي ارتباطی بود برای سازمان­هایی که در حوزه فناوری اطلاعات کار می­کردند همچون هيئت امنا، شورای اطلاع­رسانی، و کمیسیون­های مرتبط در حوزه ارتباطات.

■     آقای دکتر در دسترس قرار دادن محتواهای تولید شده در پايگاه وب، اشكالي ایجاد نمي‌كرد؟

بهره‌برداري از دروازه‌ي اطلاعاتي گشوده شده تنها محدود به داخل سازمان نبود بلکه در سطح جامعه از آن استفاده می­شد. حتی صدا و سیما از سایت ما نقل می­کرد و گاهي هم به صورت رایگان (با استفاده از زيرنويس) براي سايت تبلیغ می‌کرد. بسیاری از مقاله‌هاي ما در مطبوعات چاپ می­شد، متأسفانه بدون اجازه و حتی بدون این­که اسم سایت را بیاورند. به عنوان مثال روزنامه آسیا بدون کسب اجازه، کتاب نشر الکترونیکی را در 22 قسمت چاپ کرد و ما جز تذکري براي درج منبع، هيچ مانعي براي ادامه انتشار آن نکرديم. این دسترسی به اطلاعات باعث تغذیه‌ي تمامی مجلات و رسانه­های دیگر می­شد. مقاله‌هاي ماهنامه‌ي ارتباط علمی و اطلاع­رسانی به طور گسترده‌اي باز نشر و استفاده مي‌شد.

■       از تولید متن فارسی در قالب pdf بگویید.

در آن زمان تولید محتوا به زبان فارسی بسیار کم بود. یکی از قالب­های مهم برای نشر اطلاعات، قالب pdf بود. متأسفانه در آن زمان نرم­افزار این قالب از کاراکترهای فارسی پشتیبانی نمی­کرد. کاري که امروز، به دليل وجود امکانات نرم‌افزاري، از هر کاربر مبتدي بر مي‌آيد. در سال 79-1378 ما موفق به تولید متن فارسی در قالب pdf شدیم. به موازات این موفقیت یادداشتی نوشتم با عنوان «چگونه فایل pdf بسازیم» که بسیار مراجعه کننده داشت و بعد آن را در کتاب «نشر الکترونیکی» که در سال 1381 منتشر شد، به عنوان پيوست چاپ نمودم. البته ما در این موفقیت اولین نبودیم شاید افراد بسیار معدودی دانش این کار را داشتند ولی به دیگران نمی­گفتند ولی ما آن را به اطلاع عموم رساندیم به همین دلیل، و نيز محتواي ديجيتالي انبوه و پايگاه‌هايي غني اطلاعاتي، مراجعه به سایت پژوهشگاه بسیار بالا بود و به بیش از 600 هزار بازدید­کننده در ماه مي‌رسيد.

با توجه به سطح فناوری در دسترس آن زمان، موفق به کسب رتبه‌ي ممتاز و دریافت جایزه‌ي کاپ طلایی برای چهار سال متوالی (سال­های 80 تا 84) از سوی یک سایت جهانی معتبر شدیم.

■      لطفاً از كارهاي کنونی خود بگویید.

من در سال 1386 براي ادامه تحصیلم در مقطع دکترا، همه‌ي مسئولیت­های خود را در سایت و سرورها و ماهنامه‌ي ارتباط علمی تحویل دادم. در این 9 سالی که مشغول انجام این كارها بودم، طرح‌های پژوهشی‌ام بسیار کم بود و از نظر علمی زيان کردم هرچند کتاب نشر الکترونیکی و یادگیری الکترونیکی نیز دستاورد آن سال­هاست ولی دستاوردهاي پژوهشي‌ام می­توانست بیشتر باشد. رساله‌ي دكتراي من درباره‌ي گفتمان­های فضای سایبری بود که با امتیاز عالی به سرانجام رسید. هنوز هم دغدغه­ام مطالعات فضای سایبری است و به طور اختصاصی در این زمینه کار می­کنم. تدريس در حوزه فناوري اطلاعات (کارشناسی ارشد) در دانشگاه علامه طباطبایی از ديگر فعاليت‌هايم است.

  از شما سپاس‌گزاري و برايتان آرزوي كاميابي دارم.

من هم براي شما و انجمن علمي مديريت اطلاعات ايران آرزوي موفقيت دارم.

lenovo ноутбукикласс работа